Zoete vrucht van de palmboom is in vrijwel elke puzzel de dadel, een woord van vijf letters. Het gaat om de vrucht van de dadelpalm, botanisch Phoenix dactylifera, een palmsoort uit de warme, droge streken van Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Staat er in het puzzelvak ruimte voor negen letters, dan wordt waarschijnlijk niet de vrucht maar de boom gevraagd: dadelpalm. Andere zoete palmvruchten bestaan wel, maar geen enkele is in het Nederlandse taalgebied zo ingeburgerd als de dadel, en puzzelmakers rekenen op dat gedeelde beeld.
Welke vruchten komen nog meer van palmen?
De palmenfamilie levert meer dan alleen dadels. De kokosnoot is de bekendste andere palmvrucht, en ook de oliepalm en de açaipalm dragen vruchten die commercieel worden geoogst. Geen van die vruchten wordt echter als klassiek zoet omschreven zoals de dadel.
Daarom is de omschrijving in een puzzel zelden dubbelzinnig. Kokos is niet zoet in dezelfde zin, en açai is bij het Nederlandse publiek pas recent bekend geworden. Zie je vijf hokjes en een omschrijving over een zoete palmvrucht, dan kun je dadel vrijwel blind invullen.
Waarom werken puzzelmakers graag met dit soort omschrijvingen?
Een goede omschrijving is kort, ondubbelzinnig en algemeen bekend. Zoete vrucht van de palmboom voldoet aan alle drie. De constructie van kruiswoordraadsels draait om precies die balans tussen uitdaging en oplosbaarheid, zoals ook beschreven bij het lemma over het kruiswoordraadsel.
Woorden met veel klinkers zijn bovendien extra bruikbaar in een raster, omdat ze makkelijk aansluiten op kruisende woorden. Dadel heeft er twee, netjes verdeeld, en dat maakt het een favoriet in het vakgebied.
Wat is de dadel eigenlijk voor vrucht?
Een dadel is een steenvrucht met één harde pit. Verse dadels zijn stevig en licht van kleur; naarmate ze rijpen worden ze donkerder, zachter en zoeter. De meeste dadels die je in Nederland koopt zijn gedroogd, waardoor ze langer houdbaar zijn en de suikers sterker geconcentreerd raken.
De teelt vindt plaats in oases en geïrrigeerde gebieden, waar de boom veel warmte en voldoende grondwater krijgt. Een botanische beschrijving van de plant staat op de pagina over de dadelpalm, en over de vrucht zelf bij het lemma dadel.
Hoe schrijf je dadel en verwante woorden correct?
Dadel heeft één d in het midden en één l aan het eind. Het meervoud is dadels. De boom heet dadelpalm, aan elkaar geschreven, zoals gebruikelijk bij Nederlandse samenstellingen. Twijfel je bij zulke woorden, dan geeft Onze Taal uitsluitsel over spelling en samenstelling.
In puzzels komt het vaker voor dat een ogenschijnlijk simpel woord fout wordt ingevuld door een schrijfwijze uit een andere taal. De Engelse vorm date en de Franse vorm datte helpen niet in een Nederlands raster.
Hoe gebruik je dadels buiten de puzzel om?
In de keuken zijn dadels een natuurlijke zoetmaker. Ze gaan in tajines en couscousgerechten, in energierepen en in gebak, en gepureerd vervangen ze suiker in ontbijtgerechten. De zoetheid is stevig, dus een kleine hoeveelheid volstaat.
Voedingskundig bevatten ze veel suikers en vezels, en mineralen zoals kalium. Wie precieze voedingswaarden wil, kan terecht in de productgegevens van het Voedingscentrum.
Wat doe je als dadel niet past?
Tel het aantal hokjes opnieuw en kijk naar de kruisende letters. Past dadel niet, controleer dan of de omschrijving misschien naar de plant vraagt, of naar een specifieke soort zoals medjoul. In puzzels met veel ruimte komt ook dadelpalm regelmatig voor.
Blijft het wringen, dan is de omschrijving wellicht iets ruimer bedoeld en zoekt men een andere zoete tropische vrucht. Maar bij de letterlijke formulering zoete vrucht van de palmboom is dadel in verreweg de meeste gevallen het juiste antwoord.
